Phát huy vai trò khoa học công nghệ vì mục tiêu “An toàn – Hiệu quả – Phát triển bền vững”
PHÁT HUY VAI TRÒ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÌ MỤC TIÊU “AN TOÀN – HIỆU QUẢ – PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG”
Trong bối cảnh ngành Than – Khoáng sản đang đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và hướng tới phát triển bền vững, việc nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ tiên tiến vào công tác an toàn mỏ ngày càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hưởng ứng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Phát huy vai trò khoa học công nghệ vì mục tiêu An toàn – Hiệu quả – Phát triển bền vững”, nhiều đơn vị trong ngành đã tích cực triển khai các đề tài, sáng kiến mang tính thực tiễn cao, góp phần nâng cao năng lực quản lý và bảo đảm an toàn lao động trong sản xuất.
Trong xu thế chuyển đổi số và hiện đại hóa ngành Than – Khoáng sản, việc nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ vào công tác an toàn mỏ đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Giải pháp “Nghiên cứu, thiết kế chế tạo hệ thống tự động xử lý khí tích tụ tại các đường lò độc đạo trong than” là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản lý an toàn, giảm thiểu nguy cơ cháy nổ khí mê tan và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động hầm lò. Đây là nhiệm vụ chính trị Tập đoàn TKV giao, cũng là giải pháp công nghệ được nghiên cứu nhằm xử lý nguy cơ tích tụ khí mê tan tại các khu vực đường lò độc đạo – nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn trong khai thác than hầm lò do Trung tâm An toàn mỏ – Viện KHCN Mỏ – Vinacomin chủ trì thực hiện.
Khoa học công nghệ giữ vai trò then chốt trong an toàn mỏ
Những năm gần đây, hoạt động khai thác than hầm lò ngày càng mở rộng xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp hơn, kéo theo nguy cơ phát sinh khí mê tan và các sự cố mất an toàn ngày càng lớn. Điều đó đòi hỏi các đơn vị trong ngành Than phải đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ và ứng dụng tự động hóa vào công tác quản lý an toàn.
Việc áp dụng các hệ thống giám sát thông minh, cảnh báo sớm và điều hành tập trung không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần bảo vệ tính mạng người lao động trong môi trường làm việc đặc thù dưới hầm lò.
Nguy cơ khí mê tan tại các đường lò độc đạo
Các đường lò độc đạo là khu vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn do khả năng lưu thông gió hạn chế. Khi khí mê tan tích tụ vượt ngưỡng cho phép, nguy cơ cháy nổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu gặp nguồn phát lửa. Trước đây, việc theo dõi chủ yếu dựa vào phương pháp kiểm tra thủ công, phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người và khó đáp ứng yêu cầu giám sát liên tục trong điều kiện sản xuất hiện đại.
Các nguy cơ chính bao gồm:
- Tích tụ khí mê tan cục bộ
- Khó phát hiện bằng phương pháp thủ công
- Nguy cơ cháy nổ cao
- Điều kiện thông gió phức tạp
- Khó tiếp cận xử lý khi xảy ra sự cố
Thống kê cho thấy trong 2 năm từ tháng 1/2023 đến 12/2025, xảy ra 32 vụ khí tăng nằm trong khoảng cháy nổ của khí mê tan 5-15%. Đây là một thách thức rất lớn cho các mỏ than trong việc giữ gìn an toàn về khí trong quá trình khai thác.
Tự động hóa xử lý khí tích tụ – giải pháp công nghệ tiên tiến
Giải pháp “Nghiên cứu, thiết kế chế tạo hệ thống tự động xử lý khí tích tụ tại các đường lò độc đạo trong than” được xây dựng theo định hướng tự động hóa và chuyển đổi số toàn diện.
Hệ thống tích hợp cảm biến giám sát khí, bộ điều khiển tự động, truyền dẫn dữ liệu và phần mềm điều hành tập trung, giúp theo dõi liên tục tình trạng môi trường mỏ theo thời gian thực. Khi phát hiện nguy cơ tích tụ khí vượt ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ tự động kích hoạt phương án xử lý và phát tín hiệu cảnh báo sớm.
Hệ thống được thiết kế theo hướng tự động hóa và số hóa toàn diện, tích hợp các cảm biến giám sát khí, hệ thống truyền dẫn dữ liệu, thiết bị điều khiển tự động và phần mềm quản lý tập trung. Thông qua việc giám sát liên tục các thông số môi trường mỏ, hệ thống có khả năng phát hiện sớm hiện tượng khí tích tụ bất thường, tự động kích hoạt các phương án xử lý và phát tín hiệu cảnh báo kịp thời tới người lao động và bộ phận điều hành sản xuất.
Hiệu quả thực tiễn mang lại
Việc ứng dụng giải pháp tự động xử lý khí tích tụ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý an toàn mỏ mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro cháy nổ khí mê tan, hạn chế phụ thuộc vào thao tác thủ công, nâng cao độ tin cậy trong vận hành và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động dưới hầm lò. Đồng thời, dữ liệu vận hành được số hóa và lưu trữ tập trung giúp các đơn vị dễ dàng theo dõi, đánh giá, phân tích nguy cơ và xây dựng các phương án điều hành sản xuất an toàn, hiệu quả hơn.
· Nâng cao hiệu quả quản lý an toàn mỏ
· Giảm nguy cơ cháy nổ khí mê tan
· Giảm phụ thuộc thao tác thủ công
· Tăng khả năng giám sát tập trung
· Hỗ trợ chuyển đổi số ngành Than
· Cải thiện điều kiện lao động cho công nhân hầm lò
Thực tiễn cho thấy, khoa học công nghệ đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy ngành Than – Khoáng sản phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững. Những đề tài, sáng kiến mang tính ứng dụng cao không chỉ góp phần bảo vệ tính mạng, sức khỏe người lao động mà còn nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ chuyển đổi số.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là các giải pháp tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và giám sát thông minh trong lĩnh vực an toàn mỏ sẽ là nền tảng quan trọng để ngành Than – Khoáng sản thực hiện hiệu quả mục tiêu “An toàn – Hiệu quả – Phát triển bền vững”./.
Phòng Thông gió và An toàn mỏ
